آجر، از قدیمی ترین دست ساخته های بشر

اجر در معماری

آجر یکی از مهمترین و پرکابردترین مصالح ساختمانی است که سازگاری بالا با طبیعت دارد و در عین حال مقاومت و دوام زیادی نیز دارد. علاوه بر همه اینها که برای ساخت یک بنا، بسیار مهم هستند، اجر از زیبایی خاصی هم برخوردار است که باعث شده، در معماری داخلی و خارجی بناها، از دیرباز تا کنون بسیار مورد مصرف قرار گیرد.

بنای خانه های ایرانی با خشت و اجر گذاشته شده و از گذشته، معماران، نه تنها برای ساخت دیوارها از اجر استفاده می کردند، بلکه برای نماکاری و زیبا سازی هم اجر را به کار می گرفتند. برای ساخت طاق ها، قوس ها، گنبدها، ستون ها و حتی کف پوش ها، از چیدمان خاص آجرها، بهره می جستند و شکل و شمایل زیبایی را به بنا می دادند.

در گذشته، تمام مراحل ساخت اجر، به شکل دستی انجام می شد اما امروزه، با توجه به تعداد جمعیت و ساختمان ها و افزایش نیاز و تغییر نوع ساختمان ها، شکل صنعتی به خود گرفته است. با این وجود همچنان کارگاه های تولید اجر به شکل سنتی هم وجود دارند که خشت به خشت را با دست خود قالب می زنند و مشتری خاص خود را دارند. آجرهای سنتی، معمولا برای بازسازی نماهای قدیمی و یا ساختن بناهایی با معماری کلاسیک و سنتی، کاربرد دارند.

مراحل ساخت اجر به شیوه سنتی

اجر از پختن خاک رس حاصل می شود. به این صورت که خاک رس را با آب مخلوط کرده و گِلی به دست می آورند که باید خوب ورز داده شود. گل را در قالب های آجر با اشکال گوناگون، مثلا مستطیل یا چند ظلعی، می ریزند تا شکل و فرم بگیرد، که به این کار خشت زنی می گویند.

آجر، از قدیمی ترین دست ساخته های بشر

گاهی در این آجرها طرحی به صورت برجسته یا بریدگی، ایجاد می کنند. اجر از قالب در آمده و خام ابتدا با قرار گیری در معرض هوا و آفتاب، خشک می شود و سپس به وسیله حرارت دادن در کوره اجر پزی پخته می شود. به این ترتیب اجر تولید می شود. این اجر در برابر حرارت، سرما و یخبندان، جذب رطوبت و فشار مقاوم است.

آجر، از قدیمی ترین دست ساخته های بشر

موارد استفاده از اجر سنتی

علاقه مندان به سبک های معماری کلاسیک و سنتی، در طراحی منازل مسکونی، رستوران ها و یا کافه ها از این گونه آجرها استفاده می کنند. اجر در طراحی داخلی، نمای زیبا و پر احساسی به آن مکان می دهد. نحوه چیدمان آجرها می تواند شکل های بسیار متفاوت و چشم نوازی را ایجاد کند، که در خانه های قدیمی، نمونه های آن را بسیار مشاهده می کنیم. قیمت مناسب تر اجر نسبت به سایر مصالح نما سازی ساختمان، نیز می تواند دلیل خوبی برای استفاده از آجر برای این کار باشد.

آجر، از قدیمی ترین دست ساخته های بشر مرمت آثار تاریخی و خانه های قدیمی، از دیگر اهداف خرید آجرهایی است که به روش سنتی تولید می شوند. حفظ این بناها اهمیت زیادی دارد بنابراین تا حد ممکن باید از مصالح مشابه به اصل آن، استفاده کرد. در ایران بناهای تاریخی زیادی با نمای آجری هستند که به عنوان نمونه می توان به این موارد اشاره کرد: تکیه معاون الملک، کاروان¬سرای شاه عباسی در کرمانشاه، مسجد جامع اصفهان و تخت جمشید و مقبره کورش کبیر در شیراز و پاسارگاد.

آجر، از قدیمی ترین دست ساخته های بشر

انواع اجر سنتی و دست ساز

اجر سنتی، انواع مختلفی دارد که دسته بندی آنها بر اساس نوع ساخت و شکل و اندازه آنها صورت می گیرد. در اینجا تنها به چند مورد از این نوع ها اشاره می کنیم.

آجر قزاقی: تاریخ ساخت این اجر در ایران به زمانی برمی گردد که قزاق ها وارد ایران شدند. آنها ساختمان هایی را برای امورات خود و سربازانشان ساختند که در ساخت آنها از آجرهایی با ابعاد ۵*۱۰* ۲۰ استفاده کردند. از آن پس این آجرها به نام قزاقی معروف شدند. این نوع آجرها از کیفیت بالایی برخوردار هستند و قابلیت رنگ پذیری دارند. مسجد جامع اصفهان، گنبد کاووس و طاق کسری، از جمله بناهایی هستند که با اجر قزاقی ساخته شدند.

آجر، از قدیمی ترین دست ساخته های بشر

آجر ختایی: اجر ختایی همان اجر قزاقی است که به صورت مربعی تولید می شود. این نوع اجر بیشتر در ساخت کف پوش ها کاربرد دارد.

آجر لعاب دار: همان طور که از نام آن پیداست، این نوع آجر یک لایه لعاب گیری می شود که به آن شفافیت، رنگ و زیبایی می بخشد و همچنین به افزایش استحکام اجر نیز کمک می کند.

کیفیت اجر

آجر خوب باید تو پُر باشد. این موضوع باعث استحکام بیشتر اجر می شود. باید خوب پخته شده باشد و ترک نداشته باشد. در صورتی که آجر تو خالی باشد می تواند آب را جذب کند، در این حالت آب جذب شده درون اجر به علت سرما یخ می زند و موجب ترک خوردگی اجر خواهد شد.

برای مشاهده سایر مقالات سایت کلیک کنید

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

3 × سه =